Najważniejsze przesłania dla dyrektorów szpitali/pracowników administracji

materiał informacyjny najważniejsze informacje materiał z zestawu narzędzi

Zadania 

1.    Do zadań związanych z poprawą praktyki stosowania antybiotyków zalicza się [31,42,56,71,75]:
a)    Powołanie multidyscyplinarnego zespołu zajmującego się programem szpitalnej polityki antybiotykowej w szpitalu. W skład tego zespołu powinni wejść specjaliści chorób zakaźnych, mikrobiolodzy kliniczni i farmaceuci. Należy udostępnić im wydzielone fundusze i zasoby.
b)    Wspieranie wdrażania wytycznych dotyczących stosowania antybiotyków oraz inicjatyw mających na celu profilaktykę i kontrolę zakażeń.
c)    Wdrożenie ukierunkowanych działań edukacyjnych i szkoleń tematycznych:
i.    umożliwiających optymalizację procedur diagnostycznych i procesu leczenia chorych;
ii.    zapewniających przestrzeganie zaleceń dotyczących zarządzania antybiotykoterapią;
iii.    uwzględniających czynniki związane z zachowaniem, które wpływają na stosowanie antybiotyków w sposób niewłaściwy;
iv.    wzmacniających działania profilaktyczne i kontrolę zakażeń związanych z opieką zdrowotną oraz rozprzestrzeniania się bakterii opornych na antybiotyki. 
d)    Zachęcanie do współpracy lekarzy zlecających antybiotyki i kierowników zespołów ds. antybiotykoterapii oraz przeprowadzanie aktywnych kontroli i przekazywanie informacji zwrotnych dotyczących wniosków pokontrolnych.
e)    Ustalanie wskaźników jakości i mierników ilościowych służących do oceny postępów oraz wyników programu szpitalnej polityki antybiotykowej.
f)    Zapewnienie stałego dostępu do antybiotyków figurujących w receptariuszu szpitalnym; oraz
g)    Upewnienie się, że zasady racjonalnego stosowania antybiotyków i zapobiegania rozwojowi antybiotykooporności stanowią zadania priorytetowe w planie rocznym szpitala.

O czym należy wiedzieć

2.    Wraz z polityką profilaktyki i kontroli zakażeń programy szpitalnej polityki antybiotykowej mogą zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów oraz jakość opieki i zredukować koszty wszystkich usług oferowanych w ramach leczenia szpitalnego dzięki poprawie praktyki stosowania antybiotyków, a także zmniejszeniu liczby zakażeń C. difficile i innych zdarzeń niepożądanych [19,42].

Przykład 
Wdrożenie programów szpitalnej polityki antybiotykowej spowodowało [46]:
•    ograniczenie zużycia antybiotyków o 20%;
•    zmniejszenie częstości występowania zakażeń wewnątrzszpitalnych;
•    skrócenie czasu pobytu w szpitalu oraz
•    zmniejszenie kosztów związanych ze stosowaniem antybiotyków o 33%. 

3.    Wiodącą rolę w zespole ds. antybiotykoterapii odgrywają specjaliści chorób zakaźnych, mikrobiolodzy kliniczni i farmaceuci kliniczni [56,76].

4.    Wielu lekarzy zlecających antybiotyki i innych pracowników służby zdrowia uważa, że ich znajomość zasad racjonalnego stosowania antybiotyków jest niewystarczająca. Pytają o lokalne wytyczne dotyczące stosowania antybiotyków, specjalne inicjatywy edukacyjne i zespoły ds. antybiotykoterapii [25,27]. 

5.    Do obowiązków lekarzy klinicystów należy ordynowanie leków, dlatego muszą być oni w pełni zaangażowani w proces wspólnego podejmowania decyzji wraz z członkami zespołu ds. antybiotykoterapii [42].

6.    Skuteczne działanie zespołów ds. antybiotykoterapii wymaga aktywnego wsparcia ze strony przedstawicieli pozostałych ważnych grup zawodowych w szpitalu, takich jak specjaliści w dziedzinie profilaktyki i kontroli zakażeń, pracownicy oddziałów opieki doraźnej, epidemiolodzy szpitalni, pielęgniarki oraz informatycy [42,77].

7.    Poprawa zasad stosowania antybiotyków na oddziale pomocy doraźnej może przyczynić się do lepszej praktyki stosowania antybiotyków w całej placówce, ponieważ oddział ten stanowi wspólny punkt wstępu do zakładu lecznictwa zamkniętego [77].

8.    Stosowanie antybiotyków można zmniejszyć zarówno środkami restrykcyjnymi, jak i środkami perswazji [19,43,54,56]:
•    Do środków restrykcyjnych zalicza się wymogi dotyczące działań przedrejestracyjnych i postępowania w okresie po wprowadzeniu do obrotu określonych antybiotyków.
•    Do środków perswazyjnych zalicza się aktywne kontrole oraz informacje zwrotne przekazywane przez specjalistów chorób zakaźnych, mikrobiologów i farmaceutów.

9.    Wytyczne dotyczące stosowania antybiotyków oraz regularne spotkania o charakterze edukacyjnym i obchody przyczyniają się do poprawy sposobu leczenia zakażeń [78].

10.    Pewne strategie strukturalne mogą poprawić zasady zlecania antybiotyków i wyniki leczenia pacjentów. Zalicza się do nich [54,79-81]:
•    wspomagany komputerowo proces podejmowania decyzji, który kojarzy ze sobą wskazania kliniczne, dane mikrobiologiczne i dane dotyczące wypisywanych recept oraz
•    użycie szybkich, przyłóżkowych testów diagnostycznych.

Co można zrobić w konkretnym szpitalu lub zakładzie

11.    Należy wspierać działania multidyscyplinarnego zespołu ds. antybiotykoterapii poprzez wyznaczanie kierowników posiadających doświadczenie w zakresie farmakoterapii i odpowiedzialnych za ewidencjonowanie leków oraz określanie funkcji pomocniczych innych ważnych grup [42,71]. 

12.    Ustalić hierarchię ważności działań podejmowanych w ramach szpitalnej polityki antybiotykowej oraz profilaktyki i kontroli zakażeń, a także strategii wspierających rozważne stosowanie antybiotyków i zapobieganie rozprzestrzenianiu się bakterii opornych na antybiotyki [31,71]. 

13.    Zapewnić fundusze i zasoby dla programu zarządzania antybiotykoterapią (łącznie np. z wynagrodzeniem dla wyznaczonych pracowników, zasobami informatycznymi i szybkimi przyłóżkowymi testami diagnostycznymi) [31]. 

14.    Finansować i promować działania edukacyjne, szkolenia oraz spotkania dotyczące antybiotykooporności i zarządzania antybiotykoterapią dla przedstawicieli wszystkich zawodów medycznych (lekarzy, specjalistów chorób zakaźnych, farmaceutów, mikrobiologów i pielęgniarek) [19,53,56].

15.    Wzmocnić nadzór nad stosowaniem antybiotyków i monitorowanie zjawiska antybiotykooporności [56].

16.    Wspierać właściwe przestrzeganie opartych na dowodach naukowych wytycznych dotyczących rozpoznawania i leczenia częstych zakażeń oraz stosowania profilaktyki antybiotykowej w okresie okołooperacyjnym. Jeśli w danym szpitalu nie ma takich wytycznych, należy przyczynić się do ich opracowania [31,54,56].

17.    Propagować wykorzystanie informacji dotyczących lokalnych modeli mikrobiologicznych oraz schematów antybiotykooporności w wytycznych i podczas wyboru antybiotyków stosowanych empirycznie [31].

18.    Promować przestrzeganie opartych na dowodach naukowych wytycznych dotyczących sposobów kontroli zakażeń w celu ograniczenia transmisji bakterii antybiotykoopornych [82]. 

19.    Wspierać aktywne kontrole i zapewnić przekazywanie informacji zwrotnych dotyczących wniosków pokontrolnych poszczególnym lekarzom zlecającym antybiotyki [54,56].

20.    Wspierać działania mające na celu weryfikację procesu zlecania antybiotyków i leczenia zakażeń przez niezależnych specjalistów oraz zachęcać pracowników służby zdrowia do wymiany informacji między sobą [71].