Główne przesłania skierowane do lekarzy pracujących w szpitalach

materiał informacyjny najważniejsze informacje materiał z zestawu narzędzi

Co stanowi problem?  

Bakterie antybiotykooporne stały się codziennym problemem w szpitalach w całej Europie (1).

Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków może spowodować kolonizację lub zakażenie pacjentów bakteriami antybiotykoopornymi, takimi jak gronkowiec złocistyoporny na metycylinę(MRSA), enterokokioporne na wankomycynę(VRE) i wysokooporne pałeczki Gram-ujemne (2-3).

Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków jest związane ze zwiększoną częstością występowania zakażeń Clostridium difficile (4-5).

Pojawienie się, rozprzestrzenianie i selekcja bakterii antybiotykoopornych stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów szpitali, ponieważ:

  • Zakażenia bakteriami opornymi na antybiotyki zwiększają wskaźnik chorobowości i wskaźnik umieralności, a także wydłużają czas pobytu w szpitalu (6-7).
  • Antybiotykooporność często prowadzi do opóźnienia odpowiedniej antybiotykoterapii (8).
  • Nieprawidłowa lub opóźniona antybiotykoterapia u pacjentów z ciężkimi zakażeniami wiąże się z gorszymi wynikami leczenia, a nawet zgonem (9-11).
  • Obecne zasoby antybiotyków są ograniczone i jeżeli oporność na antybiotyki będzie wzrastać, brak będzie  skutecznych leków  dla leczenia pacjentów (12).

W jaki sposób stosowanie antybiotyków przyczynia się do problemu?

U pacjentów hospitalizowanych występuje duże prawdopodobieństwo otrzymania antybiotyku (13), podczas gdy 50% antybiotyków podawanych w szpitalach może być stosowanych nieprawidłowo (4, 14);

Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków w szpitalach jest jednym z głównych czynników powodujących antybiotykooporność (15-17).

Nieprawidłowe stosowanie antybiotyków może obejmować następujące przypadki (18):

  • przepisywanie antybiotyków, kiedy nie jest to konieczne;
  • opóźnienie podania antybiotyków osobom chorym krytycznie;
  • stosowanie antybiotyków o zbyt szerokim lub zbyt wąskim spektrum działania;
  • zbyt niska lub zbyt wysoka dawka antybiotyku dla danego pacjenta;
  • zbyt krótki lub zbyt długi okres antybiotykoterapii;
  • przepisywanie antybiotyków bez odniesienia do wyników posiewu mikrobiologicznego.

Dlaczego promować rozważne stosowanie antybiotyków?

Rozważne stosowanie antybiotyków może zapobiegać pojawianiu się i selekcji bakterii antybiotykoopornych (4, 17, 19-21).

Wykazano, że zmniejszeniestosowania antybiotyków zmniejszyło częstość zakażeń Clostridium difficile (4, 19, 22).

W jaki sposób promować rozważne stosowanie antybiotyków?

Wielopłaszczyznowe strategie obejmujące ustawiczne kształcenie, stosowanie opartych na dowodach wytycznych i zasad stosowania antybiotyków w szpitalach, surowe środki ograniczające przepisywanie oraz konsultacje z lekarzami specjalistami chorób zakaźnych, mikrobiologami oraz farmaceutami, mogą poprawić praktykę przepisywania antybiotyków i zmniejszyć antybiotykooporność (4, 19, 23).

Wykazano, że monitorowanie danych szpitalnych na temat oporności antybiotykowej i stosowania antybiotyków dostarczyło cennych informacji pozwalających na prowadzenie empirycznej antybiotykoterapii u ciężko chorych pacjentów (24).

Określenie prawidłowego momentu podania i czasu trwania profilaktyki antybiotykowej w przypadku zabiegu chirurgicznego jest związane z mniejszym ryzykiem zakażenia w miejscu zabiegu (25) i mniejszym ryzykiem pojawienia się bakterii antybiotykoopornych (26).

Wykazano, że dla niektórych wskazań stosowanie krótszego czasu trwania leczenia nie ma wpływu na wyniki leczenia pacjenta i wiąże się z niższą częstością występowania antybiotykooporności (15, 27-28).

Sposoby ograniczenia niepotrzebnego stosowania antybiotyków obejmują pobieranie próbek mikrobiologicznych przed rozpoczęciem empirycznej antybiotykoterapii, monitorowanie wyników posiewu i  weryfikację antybiotykoterapii na podstawie wyników posiewu (29). 
 

1.            European Antimicrobial Resistance Surveillance System . RIVM. 2009 [cited March 30, 2010].
2.            Safdar N, Maki DG. The commonality of risk factors for nosocomial colonization and infection with antimicrobial-resistant Staphylococcus aureus, enterococcus, gram-negative bacilli, Clostridium difficile, and Candida. Ann Intern Med. 2002 Jun 4;136(11):834-44.
3.            Tacconelli E, De Angelis G, Cataldo MA, Mantengoli E, Spanu T, Pan A, et al. Antibiotic usage and risk of colonization and infection with antibiotic-resistant bacteria: a hospital population-based study. Antimicrob Agents Chemother. 2009 Oct;53(10):4264-9.
4.            Davey P, Brown E, Fenelon L, Finch R, Gould I, Hartman G, et al. Interventions to improve antibiotic prescribing practices for hospital inpatients. Cochrane Database Syst Rev. 2005(4):CD003543.
5.            Bartlett JG, Onderdonk AB, Cisneros RL, Kasper DL. Clindamycin-associated colitis due to a toxin-producing species of Clostridium in hamsters. J Infect Dis. 1977 Nov;136(5):701-5.
6.            Cosgrove SE, Carmeli Y. The impact of antimicrobial resistance on health and economic outcomes. Clin Infect Dis. 2003 Jun 1;36(11):1433-7.
7.            Roberts RR, Hota B, Ahmad I, Scott RD, 2nd, Foster SD, Abbasi F, et al. Hospital and societal costs of antimicrobial-resistant infections in a Chicago teaching hospital: implications for antibiotic stewardship. Clin Infect Dis. 2009 Oct 15;49(8):1175-84.
8.            Kollef MH, Sherman G, Ward S, Fraser VJ. Inadequate antimicrobial treatment of infections: a risk factor for hospital mortality among critically ill patients. Chest. 1999 Feb;115(2):462-74.
9.            Ibrahim EH, Sherman G, Ward S, Fraser VJ, Kollef MH. The influence of inadequate antimicrobial treatment of bloodstream infections on patient outcomes in the ICU setting. Chest. 2000 Jul;118(1):146-55.
10.          Lodise TP, McKinnon PS, Swiderski L, Rybak MJ. Outcomes analysis of delayed antibiotic treatment for hospital-acquired Staphylococcus aureus bacteremia. Clin Infect Dis. 2003 Jun 1;36(11):1418-23.
11.          Alvarez-Lerma F. Modification of empiric antibiotic treatment in patients with pneumonia acquired in the intensive care unit. ICU-Acquired Pneumonia Study Group. Intensive Care Med. 1996 May;22(5):387-94.
12.          ECDC, EMEA. ECDC/EMEA Joint Technical Report: The bacterial challenge: time to react
2009.
13.          Ansari F, Erntell M, Goossens H, Davey P. The European surveillance of antimicrobial consumption (ESAC) point-prevalence survey of antibacterial use in 20 European hospitals in 2006. Clin Infect Dis. 2009 Nov 15;49(10):1496-504.
14.          Willemsen I, Groenhuijzen A, Bogaers D, Stuurman A, van Keulen P, Kluytmans J. Appropriateness of antimicrobial therapy measured by repeated prevalence surveys. Antimicrob Agents Chemother. 2007 Mar;51(3):864-7.
15.          Singh N, Yu VL. Rational empiric antibiotic prescription in the ICU. Chest. 2000 May;117(5):1496-9.
16.          Lesch CA, Itokazu GS, Danziger LH, Weinstein RA. Multi-hospital analysis of antimicrobial usage and resistance trends. Diagn Microbiol Infect Dis. 2001 Nov;41(3):149-54.
17.          Lepper PM, Grusa E, Reichl H, Hogel J, Trautmann M. Consumption of imipenem correlates with beta-lactam resistance in Pseudomonas aeruginosa. Antimicrob Agents Chemother. 2002 Sep;46(9):2920-5.
18.          Gyssens IC, van den Broek PJ, Kullberg BJ, Hekster Y, van der Meer JW. Optimizing antimicrobial therapy. A method for antimicrobial drug use evaluation. J Antimicrob Chemother. 1992 Nov;30(5):724-7.
19.          Carling P, Fung T, Killion A, Terrin N, Barza M. Favorable impact of a multidisciplinary antibiotic management program conducted during 7 years. Infect Control Hosp Epidemiol. 2003 Sep;24(9):699-706.
20.          Bradley SJ, Wilson AL, Allen MC, Sher HA, Goldstone AH, Scott GM. The control of hyperendemic glycopeptide-resistant Enterococcus spp. on a haematology unit by changing antibiotic usage. J Antimicrob Chemother. 1999 Feb;43(2):261-6.
21.          De Man P, Verhoeven BAN, Verbrugh HA, Vos MC, Van Den Anker JN. An antibiotic policy to prevent emergence of resistant bacilli. Lancet. 2000;355(9208):973-8.
22.          Fowler S, Webber A, Cooper BS, Phimister A, Price K, Carter Y, et al. Successful use of feedback to improve antibiotic prescribing and reduce Clostridium difficile infection: a controlled interrupted time series. J Antimicrob Chemother. 2007 May;59(5):990-5.
23.          Byl B, Clevenbergh P, Jacobs F, Struelens MJ, Zech F, Kentos A, et al. Impact of infectious diseases specialists and microbiological data on the appropriateness of antimicrobial therapy for bacteremia. Clin Infect Dis. 1999 Jul;29(1):60-6; discussion 7-8.
24.          Beardsley JR, Williamson JC, Johnson JW, Ohl CA, Karchmer TB, Bowton DL. Using local microbiologic data to develop institution-specific guidelines for the treatment of hospital-acquired pneumonia. Chest. 2006 Sep;130(3):787-93.
25.          Steinberg JP, Braun BI, Hellinger WC, Kusek L, Bozikis MR, Bush AJ, et al. Timing of antimicrobial prophylaxis and the risk of surgical site infections: results from the Trial to Reduce Antimicrobial Prophylaxis Errors. Ann Surg. 2009 Jul;250(1):10-6.
26.          Harbarth S, Samore MH, Lichtenberg D, Carmeli Y. Prolonged antibiotic prophylaxis after cardiovascular surgery and its effect on surgical site infections and antimicrobial resistance. Circulation. 2000 Jun 27;101(25):2916-21.
27.          Chastre J, Wolff M, Fagon JY, Chevret S, Thomas F, Wermert D, et al. Comparison of 8 vs 15 days of antibiotic therapy for ventilator-associated pneumonia in adults: a randomized trial. Jama. 2003 Nov 19;290(19):2588-98.
28.          Ibrahim EH, Ward S, Sherman G, Schaiff R, Fraser VJ, Kollef MH. Experience with a clinical guideline for the treatment of ventilator-associated pneumonia. Crit Care Med. 2001 Jun;29(6):1109-15.
29.          Rello J, Gallego M, Mariscal D, Sonora R, Valles J. The value of routine microbial investigation in ventilator-associated pneumonia. Am J Respir Crit Care Med. 1997 Jul;156(1):196-200.

Related content

Data

Zestaw materiałów informacyjnych przeznaczonych dla lekarzy w szpitalach

zestaw narzędzi komunikacyjnych

Najważniejszą grupą docelową są lekarze przepisujący antybiotyki w szpitalach. Kolejną jest kierownictwo szpitali, a w mniejszym stopniu także szpitalni farmaceuci i komitety zajmujące się zarządzaniem środkami farmaceutycznymi i antybiotykami.