Helstu skilaboð fyrir útgefendur lyfseðla á heilsugæslustöðvum

upplýsingaefni helstu skilaboð verkfærasettsefni

Aukið sýklalyfjaónæmi er ógn við virkni sýklalyfja nú og í framtíðinni

Sýklalyfjaónæmi er ógn við lýðheilsu í Evrópu og færist sífellt í aukana [1, 2].

Sýkingum af völdum ónæmra baktería fer fjölgandi og horfurnar í þróun nýrra sýklalyfja eru þar að auki ekki mjög góðar. Því lítur framtíðin ekki of vel út hvað varðar möguleikana á áhrifaríkri meðferð með sýklalyfjum [3, 4].

Hægt er að draga úr fjölgun sýklalyfjaónæmra baktería með því að hvetja til takmarkaðrar og réttrar notkunar sýklalyfja í heilsugæslu 

Notkun sýklalyfja tengist myndun sýklalyfjaónæmis [5–8]. Heildarnotkun sýklalyfja meðal íbúa tiltekins svæðis og hvernig þau eru tekin inn hefur áhrif á sýklalyfjaónæmi [9, 10]. 

Reynsla í sumum löndum Evrópu sýnir að samhliða því að dregið hefur úr að ávísunum á  sýklalyf fyrir göngudeildarsjúklinga hefur dregið úr sýklalyfjaónæmi [10–12]. 

Um 80% til 90% af öllum lyfseðlum fyrir sýklalyf koma úr heilsugæslunni, og mestur hluti þeirra eru vegna sýkinga í öndunarvegi [9, 14, 15]. 

Til eru gögn sem sýna að í mörgum tilfellum þegar sýking verður í öndunarvegi er ekki þörf á sýklalyfjum [16–18] og ónæmiskerfi sjúklingsins dugir til að ráða niðurlögum einfaldra sýkinga. 

Til eru sjúklingar sem búa við ákveðna áhættuþætti eins og t.d. alvarlega versnandi einkenni langvinns lungnasjúkdóms með aukinni hrákamyndun, og þá er þörf á að ávísa sýklalyfjum [19, 20]. 

Ávísun á sýklalyf að óþörfu í heilsugæslu er flókið fyrirbæri en tengist aðallega þáttum eins og rangtúlkun á einkennum, óvissu við sjúkdómsgreiningu og upplifun á væntingum sjúklinga [14, 21]. 

Lausnin felst í samskiptum við sjúklinga 

Rannsóknir sýna að ánægja sjúklinga sem leita til heilsugæslunnar ræðst meira af árangursríkum samskiptum en því að fá lyfseðil á sýklalyf [22–24], og ávísun á sýklalyf gegn sýkingu í efri hluta öndunarvegar dregur ekki úr tíðni endurkoma í kjölfarið [25].

Fagleg læknisfræðileg ráðgjöf hefur áhrif á upplifun og viðhorf sjúklinga varðandi sjúkdóm þeirra og þá þörf sem þeir telja vera á sýklalyfjum, einkum þegar þeir fá að vita við hverju megi búast í veikindunum , þ. á m.raunsætt mat á þeim tíma sem batinn muni taka og áætlanir fyrir sjúklinga um hvernig þeir geti annast sig sjálfir.

Heilsugæslustarfsfólk þarf ekki að ætla meiri tíma í viðtöl við sjúklinga til að benda þeim á aðra valkosti en sýklalyf. Rannsóknir sýna að hægt er að gera slíkt á sama tíma og meðalviðtal tekur og halda um leið jafnmikilli ánægju hjá sjúklingunum [14, 27, 28].

 

Heimildir:

[1] - European Antimicrobial Resistance Surveillance System. EARSS Annual Report 2007. Bilthoven, Netherlands: National Institute for Public Health and the Environment, 2008.
[2] - Cars O, Högberg LD, Murray M, Nordberg O, Sivaraman S, Lundborg CS, So AD, Tomson G. Meeting the challenge of antibiotic resistance. BMJ 2008;337:a1438. doi: 10.1136/bmj.a1438.
[3] - Finch R. Innovation - drugs and diagnostics. J Antimicrob Chemother 2007;60(Suppl 1):i79-82.
[4] - Boucher HW, Talbot GH, Bradley JS, Edwards JE, Gilbert D, Rice LB, Scheld M, Spellberg B, Bartlett J. Bad bugs, no drugs: no ESKAPE! An update from the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis 2009;48(1):1-12.
[5] - Malhotra-Kumar S, Lammens C, Coenen S, Van Herck K, Goossens H. Effect of azithromycin and clarithromycin therapy on pharyngeal carriage of macrolide-resistant streptococci in healthy volunteers: a randomised, double-blind, placebo-controlled study. Lancet 2007;369(9560):482-90.
[6] - Donnan PT, Wei L, Steinke DT, Phillips G, Clarke R, Noone A, Sullivan FM, MacDonald TM, Davey PG. Presence of bacteriuria caused by trimethoprim resistant bacteria in patients prescribed antibiotics: multilevel model with practice and individual patient data. BMJ 2004;328(7451):1297-301.  
[7] - Hillier S, Roberts Z, Dunstan F, Butler C, Howard A, Palmer S. Prior antibiotics and risk of antibiotic-resistant community-acquired urinary tract infection: a case-control study. J Antimicrob Chemother 2007;60(1):92-9.
[8] - London N, Nijsten R, Mertens P, v d Bogaard A, Stobberingh E. Effect of antibiotic therapy on the antibiotic resistance of faecal Escherichia coli in patients attending general practitioners. J Antimicrob Chemother 1994;34(2):239-46.
[9] - Goossens H, Ferech M, Vander Stichele R, Elseviers M; ESAC Project Group. Outpatient antibiotic use in Europe and association with resistance: a cross-national database study. Lancet 2005;365(9459):579-87.
[10] - Guillemot D, Carbon C, Balkau B, Geslin P, Lecoeur H, Vauzelle-Kervroëdan F, Bouvenot G, Eschwége E. Low dosage and long treatment duration of beta-lactam: risk factors for carriage of penicillin-resistant Streptococcus pneumoniae. JAMA 1998;279(5):365-70.
[11] - Butler CC, Dunstan F, Heginbothom M, Mason B, Roberts Z, Hillier S, Howe R, Palmer S, Howard A. Containing antibiotic resistance: decreased antibiotic-resistant coliform urinary tract infections with reduction in antibiotic prescribing by general practices. Br J Gen Pract 2007;57(543):785-92.
[12] - Goossens H, Coenen S, Costers M, De Corte S, De Sutter A, Gordts B, Laurier L, Struelens MJ. Achievements of the Belgian Antibiotic Policy Coordination Committee (BAPCOC). Euro Surveill 2008;13(46):pii=19036.
[13] - Sabuncu E, David J, Bernède-Bauduin C, Pépin S, Leroy M, Boëlle PY, Watier L, Guillemot D. Significant reduction of antibiotic use in the community after a nationwide campaign in France, 2002-2007. PLoS Med 2009;6(6):e1000084.
[14] - Cals JWL, Butler CC, Hopstaken RM, Hood K, Dinant GJ. Effect of point of care testing for C reactive protein and training in communication skills on antibiotic use in lower respiratory tract infections: cluster randomised trial.BMJ 2009 May 5;338:b1374. doi: 10.1136/bmj.b1374.
[15] - Wise R, Hart T, Cars O, Streulens M, Helmuth R, Huovinen P, Sprenger M., Antimicrobial resistance. Is a major threat to public health. BMJ 1998;317(7159):609-10.
[16] - Butler CC, Hood K, Verheij T, Little P, Melbye H, Nuttall J, Kelly MJ, Mölstad S, Godycki-Cwirko M, Almirall J, Torres A, Gillespie D, Rautakorpi U, Coenen S, Goossens H. Variation in antibiotic prescribing and its impact on recovery in patients with acute cough in primary care: prospective study in 13 countries. BMJ 2009;338:b2242.
[17] - Smucny J, Fahey T, Becker L, Glazier R. Antibiotics for acute bronchitis. Cochrane Database Syst Rev 2004;(4):CD000245.
[18] - Spurling GK, Del Mar CB, Dooley L, Foxlee R. Delayed antibiotics for respiratory infections. Cochrane Database Syst Rev 2007;(3):CD004417.
[19] - Puhan MA, Vollenweider D, Latshang T, Steurer J, Steurer-Stey C. Exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease: when are antibiotics indicated? A systematic review. Respir Res 2007 Apr 4;8:30.
[20] - Puhan MA, Vollenweider D, Steurer J, Bossuyt PM, Ter Riet G. Where is the supporting evidence for treating mild to moderate chronic obstructive pulmonary disease exacerbations with antibiotics? A systematic review. BMC Med. 2008 Oct 10;6:28.
[21] - Akkerman AE, Kuyvenhoven MM, Wouden JC van der, Verheij TJM. Determinants of antibiotic overprescribing in respiratory tract infections in general practice. J Antimicrob Chemother 2005;56(5):930-6.
[22] - Butler CC, Rollnick S, Pill R, Maggs-Rapport F, Stott N. Understanding the culture of prescribing: qualitative study of general practitioners' and patients' perceptions of antibiotics for sore throats. BMJ 1998;317(7159):637-42.
[23] - Kallestrup P, Bro F. Parents' beliefs and expectations when presenting with a febrile child at an out-of-hours general practice clinic. Br J Gen Pract 2003;53(486):43-4.
[24] - Macfarlane J, Holmes W, Macfarlane R, Britten N. Influence of patients’ expectations on antibiotic management of acute lower respiratory tract illness in general practice: questionnaire study. BMJ 1997;315(7117):1211-4.
[25] - Li J, De A, Ketchum K, Fagnan LJ, Haxby DG, Thomas A. Antimicrobial prescribing for upper respiratory infections and its effect on return visits. Fam Med 2009;41(3):182-7.
[26] - Rutten G, Van Eijk J, Beek M, Van der Velden H. Patient education about cough: effect on the consulting behaviour of general practice patients. Br J Gen Pract 1991; 41(348):289-92.
[27] - Cals JWL, Scheppers NAM, Hopstaken RM, Hood K, Dinant GJ, Goettsch H, Butler CC. Evidence based management of acute bronchitis; sustained competence of enhanced communication skills acquisition in general practice. Patient Educ Couns 2007;68(3):270-8.
[28] - Welschen I, Kuyvenhoven MM, Hoes AW, Verheij TJM. Effectiveness of a multiple intervention to reduce antibiotic prescribing for respiratory tract symptoms in primary care: randomised controlled trial. BMJ 2004; 329(7463):431-3.